Oświęcim, ale i cała Ziemia Oświęcimska stoją przed momentem, który może zdecydować o jego pozycji gospodarczej na kolejne dekady. Z jednej strony mamy coraz lepszą dostępność komunikacyjną i budowaną drogę S1, z drugiej potencjalną lokalizację inwestycji SMR w Stawach Monowskich. Do tego dochodzi bliskość Krakowa, aglomeracji śląskiej, rozwijająca się infrastruktura kolejowa oraz zaplecze edukacyjne i przemysłowe.

Pytanie brzmi, czy potrafimy te atuty sprzedać inwestorom?

Właśnie dlatego wspólnie z radnym Pawłem Plintą złożyłem do prezydenta Oświęcimia zapytanie dotyczące strategii rozwoju gospodarczego miasta. Zapytaliśmy m.in. o branding gospodarczy, współpracę samorządu z uczelnią i przedsiębiorcami, stworzenie przestrzeni coworkingowej i akceleratora startupów oraz możliwość powołania Miejskiej Rady Rozwoju Gospodarczego.

Odpowiedź prezydenta Janusza Chwieruta jest dość obszerna, ale (moim zdaniem) pozostawia najważniejsze pytanie bez konkretnej odpowiedzi. Jaki jest plan Urzędu Miasta na przyciąganie do Oświęcimia nowych, dużych inwestycji w najbliższych powiedzmy 5-10 latach?

Prezydent wskazuje na obowiązującą Strategię Rozwoju Miasta Oświęcim na lata 2021–2030 i przypomina działania podejmowane od 2011 roku, w tym rozszerzenie strefy gospodarczej oraz budowę drogi wzdłuż ul. Fabrycznej. Podkreśla również, że Oświęcim jest liderem rozwoju Małopolski Zachodniej.

Nie zamierzam negować tego, co udało się zrobić. Wręcz przeciwnie. Jeżeli wg. prezydenta Janusza Chwieruta mamy dobre fundamenty, to najwyższy czas postawić na nich znacznie ambitniejszą konstrukcję. I tutaj, wydaje mi się, zaczyna się problem.

S1 to nie tylko droga

W najbliższej okolicy Oświęcimia powstaje nowy, ogromny układ drogowy, który docelowo połączy południe Polski z autostradą A1. Ukończenie ostatniego odcinka drogi S1 Mysłowice Kosztowy-Bieruń, planowane jest na 2027 rok. Dla mieszkańca oznacza to krótszy i wygodniejszy przejazd.

Dla przedsiębiorcy oznacza coś znacznie ważniejszego. To dostęp do rynku, pracowników, dostawców i klientów. I właśnie dlatego S1 powinna być traktowana przez władze Oświęcimia, Gminy Oświęcim, czy Powiatu Oświęcimskiego nie tylko jako inwestycja drogowa, ale jako narzędzie polityki gospodarczej.

Oświęcim, Gmina Oświęcim i Powiat Oświęcimski powinni już dziś przygotować profesjonalną ofertę dla firm, które będą szukały lokalizacji wzdłuż tego nowego korytarza transportowego. Powinniśmy wiedzieć, jakie tereny możemy zaoferować, jakie są ich parametry, jakie branże chcemy przyciągać, jakie są możliwości energetyczne i komunikacyjne oraz kto w poszczególnych urzędach odpowiada za przeprowadzenie inwestora przez procedury.

Inwestor nie powinien sam szukać Oświęcimia, Gminy Oświęcim, czy nawet Powiatu Oświęcimskiego. To urzędnicy Urzędu Miasta, Urzędu Gminy, czy Starostwa Powiatowego powinni szukać inwestora.

SMR to szansa, która wymaga aktywności

Jeszcze większą szansą może być projekt małych reaktorów modułowych. Nie przesądzam, że SMR powstanie w Stawach Monowskich. O tym zdecyduje szereg procedur, analiz i decyzji. Ale jako samorządowcy nie możemy udawać, że sprawy nie ma.

Orlen Synthos Green Energy w czerwcu tego roku złożył wniosek dotyczący systemu wsparcia dla 14 reaktorów BWRX-300 w trzech lokalizacjach, tj. Włocławku, Stawach Monowskich oraz Stalowej Woli. Zatem to nie jest więc już wyłącznie lokalna dyskusja, jakiś „nudnych” radnych. Jak widać Stawy Monowskie znajdują się w oficjalnym programie jednej z najważniejszych polskich firm pracujących nad wdrożeniem SMR.

I tu warto spojrzeć na Stalową Wolę. Tamtejszy samorząd nie czeka, aż inwestycja sama „zrobi się” dla miasta. Prezydent Lucjusz Nadbrzeżny przy wsparciu radnych otwarcie komunikują gospodarczą wizję miasta, rozwijają Strategiczny Park Inwestycyjny, współpracują z Agencją Rozwoju Przemysłu i prowadzą działania pod marką „Invest in Stalowa Wola”. Co chyba najważniejsze, Stalowa Wola publicznie traktuje SMR jako element szerszej strategii przyciągania przemysłu wysokich technologii.

To jest właśnie różnica między posiadaniem potencjału, a aktywnym zarządzaniem potencjałem. To ważna lekcja dla samorządowców Ziemi Oświęcimskiej.

A może potrzebujemy „Oświęcim Business Link”?

Dlatego powróciłbym do pomysłu o którym już kiedyś wcześniej pisałem. Może wspólnie, tj. Miasto Oświęcim, Gmina Oświęcim i Powiat Oświęcimski, powinny stworzyć profesjonalny „Oświęcim Business Link”? Byłby to niewielki, ale sprawny zespół zajmujący się wyłącznie gospodarką i inwestorami.

Nie chodzi i kolejny wydział któregoś z urzędów. Chodzi o zespół, który ma konkretne cele i jest z nich rozliczany. Zadaniem zespołu powinno być między innymi stworzenie jednej profesjonalnej oferty inwestycyjnej miasta, gminy, czy nawet całego powiatu. Zespół powinien aktywne poszukiwać inwestorów, obsługiwać firm zainteresowane lokalizacją na Ziemi Oświęcimskiej, powinien brać udział w targach i konferencjach gospodarczych, współpracować z uczelniami, przygotowywać tereny inwestycyjne oraz budowanie relacje z dużymi przedsiębiorstwami.

Do tego dodałbym jeszcze „Oświęcim Investment Forum”. Coroczne wydarzenie gospodarcze, na które zapraszalibyśmy inwestorów, przedsiębiorców, naukowców, przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej. Tematy? Proszę bardzo. S1, energetyka, SMR, przemysł przyszłości, logistyka, tereny pokopalniane, nowe technologie, sztuczna inteligencja. Może Małopolska Uczelnia Państwowa nam w tym pomoże?

Bardzo ważne, Oświęcim powinien zacząć mówić o sobie nie tylko jako o mieście historii i turystyki, ale również jako o mieście przyszłości Małopolski Zachodniej.

Nie chodzi o krytykę dla samej krytyki

Odpowiedź prezydenta Janusza Chwieruta na moje i Pawła Plinty zapytanie pokazuje, że Miasto uważa politykę gospodarczą za ważny element swojego rozwoju. I bardzo dobrze. Problem w tym, że w gospodarce samo przekonanie, że „robimy to od lat”, nie wystarczy. Strategia jest ważna. Jeszcze ważniejsze jest to, co będziemy robić następnego dnia rano jak otworzymy drzwi gabinetów na ul. Zaborskiej, Zamkowej, czy Wyspiańskiego.

S1 jest budowana teraz. SMR może być jedną z największych inwestycji przemysłowych w historii regionu. Firmy podejmują decyzje lokalizacyjne właśnie teraz. Młodzi ludzie decydują, czy zostać w Oświęcimiu, czy szukać pracy w Krakowie, Katowicach, Bielsku-Białej albo za granicą.

Nie możemy więc czekać. Ziemia Oświęcimska ma dziś coś, czego wiele miast i gmin może nam pozazdrościć, tj. położenie, infrastrukturę, przemysłowe tradycje, uczelnię, tereny i potencjalnie dostęp do stabilnej energii. Teraz potrzebujemy jeszcze jednego elementu – ambicji władz samorządowych, aby te atuty zamienić w konkretne inwestycje i miejsca pracy.

Bo droga S1 może przejechać przez powiat oświęcimski. SMR może powstać w Stawach Monowskich.

Ale żadna droga i żaden reaktor nie zbudują za nas strategii gospodarczej miasta, gminy, czy powiatu. I nie będą za nas działać. To musi zrobić samorząd miasta, gminy i powiatu.

Do prezydenta Oświęcimia skierowałem pisemny wniosek w sprawie poprawy bezpieczeństwa na oświęcimskich Bulwarach.

Wniosek jest efektem rozmów z mieszkańcami miasta i okolic. Poniżej cała jego treść:

Szanowny Panie Prezydencie, na podstawie zapisów Statutu Miasta Oświęcim, rozdział IV, § 50, zwracam się z wnioskiem o analizę i zmianę organizacji ruchu na odcinku ul. Bulwary wzdłuż rzeki Soły.
Odcinek ul. Bulwary wzdłuż rzeki Soły, na którym obowiązuje zakaz ruchu samochodowego, stał się miejscem spacerów mieszkańców. Korzystają z niego m.in. rodziny z małymi dziećmi, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, a także rowerzyści i użytkownicy hulajnóg.
Mieszkańcy jednak zgłaszają sygnały dotyczące zbyt szybkiego poruszania się rowerów i hulajnóg w bezpośrednim sąsiedztwie pieszych. Takie sytuacje stwarzają wielokrotnie zagrożenie dla dzieci, osób starszych i osób o ograniczonej sprawności ruchowej.
Dlatego zwracam się z wnioskiem o rozważenie wprowadzenia czytelnego rozdzielenia ruchu pieszego od ruchu rowerowego i innych pojazdów, np. poprzez zastosowanie poziomego oznakowania, linii lub symboli na nawierzchni. Takie rozwiązanie pomoże uporządkować ruch i ograniczyć sytuacje niebezpieczne, bez wykluczania żadnej z grup użytkowników. Może także złagodzić wzajemne konflikty międzyludzkie i zwiększyć poczucie bezpieczeństwa mieszkańców.
Celem proponowanej zmiany nie jest ograniczenie dostępu do Bulwarów rowerzystom, czy np. użytkownikom hulajnóg, lecz stworzenie jasnych i czytelnych zasad korzystania ze wspólnej przestrzeni, z której codziennie korzystają różne grupy mieszkańców.
Wnioskuję o przeanalizowanie możliwości wprowadzenia proponowanego rozwiązania oraz podjęcie działań mających na celu poprawę bezpieczeństwa wszystkich użytkowników Bulwarów.

Zobaczymy jak będzie odpowiedź. Bo ja już w swojej pracy samorządowej widziałem wiele odpowiedzi kolegów z PO/KO… Nawet w tak prostych sprawach.

Kontynuuję serię publikacji „pytania i odpowiedzi” przygotowaną dla “Kuriera Oświęcimskiego”. Dziś część druga. Moim celem jest przedstawienie faktów i odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się wśród mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej. Na pytania odpowiedział Mariusz Ilnicki, SMR Development Expert z firmy Orlen Synthos Green Energy sp. z o.o.

Jakub Przewoźnik: Czy możliwe jest wykorzystanie nadmiarowego ciepła powstającego w reaktorze do zasilania ciepła systemowego w Oświęcimiu i okolicach?

OSGE: Takie założenie od początku przyświeca OSGE. Planowane przez nas rozwiązanie zakłada, że reaktory BWRX-300 będą produkować nie tylko energię elektryczną (dystrybucja do sieci oraz do zakładów przemysłowych Synthos), ale i parę przemysłową (odbiorca Synthos) oraz ciepło systemowe dla miasta Oświęcim.

Zastosowanie takiego rozwiązania wymaga dostosowania projektu BWRX-300, gdyż oryginalnie projekt opracowany przez amerykańsko-japońskie GE Vernova Hitachi nie zakłada pozyskiwania ciepła czy to dla przemysłu czy sieci ciepłowniczych. Wynika to ze specyfiki rynku północno-amerykańskiego, gdzie brak jest systemów centralnego ogrzewania, będących rozwiązaniem powszechnie stosowanym w Europie Środkowej.

Jak wygląda ewentualna Państwa współpraca z lokalnymi samorządami, tj. Miastem Oświęcim, Gminą Oświęcim i Powiatem Oświęcimskim?

Bardzo istotnym elementem przygotowania procesu inwestycji jest zbudowanie zaufania i zrozumienia ze strony społeczności lokalnej oraz lokalnych interesariuszy, w tym przedstawicieli samorządu. Dla OSGE oczywistym jest, że rozwojowi projektu towarzyszyć będzie rozbudowany dialog z mieszkańcami, samorządem. Możemy zapewnić, że aktywność spółki w tym obszarze ulegnie intensyfikacji już w najbliższym czasie.

Jak wygląda ewentualna Państwa współpraca z Małopolską Uczelnią Państwową w Oświęcimiu? Chodzi w szczególności o kształcenie kadr do obsługi ewentualnej przyszłej elektrowni.

Na tym etapie nie prowadzimy rozmów z uczelnią. Jednakże już dziś profil uczelni sprawia, że jej alumni posiadają kompetencje do pracy w firmach zaangażowanych lub planujących brać udział w inwestycjach z segmentu energetyki jądrowej. Energetyka odnawialna i zarządzanie energią, mechatronika, informatyka – wszystkie te kierunki dają potencjalnie takie możliwości.

Czy dla lokalizacji Stawy Monowskie wykonano już wstępne analizy środowiskowe, geologiczne lub lokalizacyjne? Jeśli tak, jakie są ich główne wnioski?

Na bazie dostępnych wyników badań i analiz, we współpracy z renomowanymi instytucjami i firmami (Główny Instytut Górnictwa, Instytut Geofizyki PAN, Energoprojekt-Katowice), firma dokonała wstępnego wyboru lokalizacji, wśród nich znalazły się Stawy Monowskie. Było to możliwe ze względu na brak występowania warunków wykluczających dla wskazanego terenu (głównie kwestie geologiczne – uskoki, osuwiska, szkody górnicze; hydrologiczne – brak wody versus powodzie). Obowiązujące przepisy prawa oraz międzynarodowe standardy bezpieczeństwa jądrowego wymagają, aby każda potencjalna lokalizacja obiektu jądrowego przeszła kompleksową, wielokryterialną ocenę. Ocena ta obejmuje m.in.: badania i analizy z zakresu sejsmiki i tektoniki, warunków geologiczno-inżynierskich, warunków hydro-geologicznych, hydrologii, meteorologii, dotyczące możliwości sprawnego przeprowadzenia działań interwencyjnych w przypadku wystąpienia zdarzenia radiacyjnego oraz analizy ilościowe i jakościowe wody potrzebnej do chłodzenia, a także monitoringi: sejsmiczny, meteorologiczny, hydrologiczny, hydrogeologiczny i radiacyjny.

To wyniki tych kompleksowych i długotrwałych badań i analiz będą stanowić podstawę do sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko oraz raportu lokalizacyjnego, wymaganych na kolejnych etapach procesu inwestycyjnego, a w konsekwencji uzyskania decyzji o ustaleniu lokalizacji będącej ważnym elementem całego procesu zmierzającego do uzyskania zezwolenia na budowę.

W kolejnej części cyklu „pytania i odpowiedzi” zapytam m.in. o ewentualne korzyści gospodarcze i podatkowe dla naszych oświęcimskich samorządów, o nowe miejsca pracy oraz o ostateczny harmonogram realizacji planowanych inwestycji w Polsce przez firmę OSGE.

Widząc małe zainteresowanie tematem SMR ze strony władz Miasta, Powiatu i Gminy wraz z Kolegą Pawłem Plintą złożyliśmy do prezydenta Janusza Chwieruta interpelację w sprawie stanu zaawansowania budowy “małego atomu” oraz wykorzystania nowej inwestycji do promocji i gospodarczego rozwoju Oświęcimia. Cała jej treść poniżej:

Poniżej odpowiedź, którą otrzymaliśmy od gospodarza Oświęcimia:

Nic nas nie jest już chyba w stanie zaskoczyć… Styl odpowiedzi Pana prezydenta Chwieruta świadczy o nim samym i otaczającym go środowisku politycznym. Sami z resztą co oceńcie.